De primaire ervaring van de mens is bewustzijn. Bewustzijn is, volgens Rupert Spira, de pure kennis van onszelf en die zich manifesteert als een antwoord op de vraag: – Wie ben ik? Het antwoord op deze vraag is: ‘Ik’. Ik ben. Daarom, concludeert Rupert Spira, zouden alle paden die tot doel hebben ons naar zelfbewustzijn, zelfrealisatie, verlichting, enz. te leiden, uit elkaar kunnen vallen. We kunnen tenminste overwegen of deze paden absoluut noodzakelijk zijn. Volgens het Directe Pad kunnen ze zelfs ons bewustzijn van wie we werkelijk zijn schaden. Maar toch zouden misschien deze zogenaamde paden ons ook als voorwerk kunnen helpen.

Rupert Spira benadrukt herhaaldelijk dat we al bewustzijn zijn, wat voor hem gelijkstaat aan pure kennis: – Ik ben ik, er kan geen afstand zijn tussen mij en mij, omdat ik dat al ben. Het besef van wie ik ben is daarom de directste ervaring van ieder mens. Ik ben niet alleen bewust van de wereld, maar bovenal ben ik een “bewustzijn”. Als we iemand vragen, of als ik mezelf afvraag of ik bewust ben van mezelf, is het antwoord onvermijdelijk een ja. Het is een antwoord dat losstaat van enig materieel of denkbeeldig object. Het is het intuïtiefste antwoord dat rechtstreeks voortkomt uit onze natuur zelf, volgens Rupert Spira.

Onze moeilijkheden liggen in de focus van de geest op fysieke en mentale objecten, evenals in de illusie dat we door het bezit ervan persoonlijke vervulling, vrede en geluk kunnen bereiken en “zelfgerealiseerd” kunnen worden. Er is een overdadige focus op het “bewust zijn van“. We zijn ons bewust van onze gedachten, bewust van onze sensaties en emoties, bewust van bomen, dieren, dingen, bewust van de anderen… en daar vervolgens van te genieten alsof dit allemaal de ultieme realiteit is. Mijn bewustzijn gaat verloren in de wereld van de dingen, zowel de zogenaamde normaal reële dingen als de denkbeeldige vruchten van de herinnering, vertaald in gedachten en sensaties. Eenvoudiger geformuleerd: we geloven dat we om te “Zijn” een naam, intelligentie, overtuigingen, waarden, herinneringen, relaties en objecten nodig hebben. En uiteindelijk creëren we een spook van onszelf. We vallen niet op als spoken, omdat de mensen om ons heen ook spoken zijn geworden. 

We vergeten iets fundamenteels: we vergeten wat achter al ons denken en handelen zit: wie ik werkelijk ben, het pure bewustzijn van mezelf. Alles wat er is, verschijnt in het bewustzijn; er is niets buiten het bewustzijn. Er is alleen bewustzijn en al het andere zijn manifestaties. Als we ons hiervan niet bewust zijn, komt dat doordat we, zoals Francis Lucille zegt, het pure bewustzijn verwarren met interpretaties. En bovendien nemen we serieus de interpretaties die we van onszelf en de wereld maken.

Deze situatie is verklaarbaar.

Onze drijvende kracht is het absolute verlangen om gelukkig te zijn en koste wat kost datgene te vermijden waarvan we denken dat het ons van dat geluk zal beroven. Al het leven is gevuld met deze twee kanten van dezelfde realiteit: verlangen en vermijden. De behoefte is zo groot dat we onszelf verliezen in de verbeelding. We verliezen ons in herinneringen, overtuigingen, mentale constructies, sensaties en in het verwerven van objecten en relaties. Verlangen en teleurstelling. Het verblindt ons om naar onszelf te kijken en ons af te vragen: wie ben ik?

Shri Atmananda spreekt over twee paden naar het bewustzijn van het Zelf: de ene noemt hij ‘kosmologisch’ en de andere verwijst naar het ‘directe pad’ (hoewel dit directe pad eigenlijk geen pad kan worden genoemd). De eerste is het traditionele pad en het bekendste onder ons. Het veronderstelt een proces van verruiming van de geest. De persoon wordt beschouwd als een onvolledig deel van het universum en dus is het een kwestie van het integreren van het individu in het universele. Dit gebeurt door middel van zuiverende acties zoals ethische praktijken en praktijken van meditatie en toewijding. Volgens Atmananda waren deze traditionele praktijken, geleid door spirituele meesters, kenmerkend voor samenlevingen die gebaseerd waren op gehoorzaam geloof. Het ‘directe pad’, dat zijn grote basis vindt in de Veda’s, vereist reflectief onderzoek en eigen verantwoordelijkheid, waarbij we de dingen niet als vanzelfsprekend beschouwen, maar zelf conclusies trekken, wat in traditionele samenlevingen sterk wordt ontmoedigd. 

Ramana Maharishi vestigde in onze tijd de aandacht op het Directe Pad. De vraag die herhaaldelijk wordt gesteld totdat het ultieme antwoord is gevonden, is deze vraag: Wie ben ik? In termen van Rupert Spira: Wie of wat ken jij of van wat heb je ervaring met bewustzijn? De vraag is rechtstreeks gericht op kennis die aan de onderkant ligt van al het bekende. De vraag wordt direct gericht aan het ware zelf (Altman). 

Traditionele methoden als yoga, meditatie en toewijding zijn niet noodzakelijk. Ze worden soms zelfs door Shri Atmananda ontmoedigd.  De aandacht zal direct gericht worden op de vraag: ‘Hoe wordt dit IK bekend?’. De aandacht zal direct gericht worden op het onderwerp kennis zelf. Vanuit het duale bewustzijn (ik/wereld) komen we zo bij wat het is. Ik en de wereld vormen samen één enkele identiteit, wat een revolutionair inzicht is. In hindoeïstische termen: Atman en Brahman zijn identiek.

Het enige wat we hoeven te doen om ons bewust te worden van de ware aard van de dingen, is volgens Francis Lucille ons bewustzijn bevrijden van wat we in de loop van het leven zelf hebben opgebouwd. We moeten ons bevrijden van de concepten die we onszelf hebben opgelegd. Echte kennis over onszelf wordt bereikt door het loslaten van meningen uit het verleden. Op het moment dat we begrijpen dat objecten geen afzonderlijk bestaan hebben, houden ze op ons af te leiden en worden ze tekenen om hun ware aard als objecten van bewustzijn te onthullen. Er is geen verschil tussen ons wezen en het kennen van ons wezen, net zoals er geen verschil is tussen de zon en haar helderheid, in de woorden van Rupert Spira. Bewustzijn kent zichzelf door het simpele feit van het zijn. Tussen bewustzijn en bewustzijn is er geen ruimte, er is geen afstand, er is geen tijd, en daarom is hier geen plaats voor een pad voor praktische oefeningen. Bewust worden van bewustzijn is de oefening die geen oefening is. Ik ga verder met het citeren van Rupert Spira:

Het Directe Pad wordt het padloze pad genoemd. Bij de Via Directe beginnen we met het doel en blijven we bij het doel Dat wil zeggen: het bewustzijn begint bij zichzelf en blijft bij zichzelf. De hoogste meditatie is simpelweg zijn.

Het gaat niet om het richten van de aandacht op een object, zoals bij mindfulness het geval is, maar om het laten rusten (herinneren) van het bewustzijn op zichzelf. Meditatie vindt plaats tussen bewustzijn en zichzelf, en daarom doen we het niet, maar zijn we het. Het directe pad is tegelijkertijd oorsprong, midden en einde.